(同じ利用者による、間の5版が非表示)
122行目: 122行目:
   
   
  (1) <math>\int_{0}^{1} \int_{0}^{-x^{2} + 1} xe^{-y} \, dxdy</math>
  (1) <math>\int_{0}^{1} \int_{0}^{-x^{2} + 1} xe^{-y} \, dxdy</math>
  (2) <math>\int_{0}^{1} int_{x^{2}}^{x} (x + y)^{2} \, dxdy</math>
  (2) <math>\int_{0}^{1} \int_{x^{2}}^{x} (x + y)^{2} \, dxdy</math>
<br>
<br>
(1)<br>
(1)<br>
積分領域は右図のようになる。
積分領域は下図のようになる。<br>
[[ファイル:Multiple Integrals 1.png|フレームなし|中央]]
<br>
被積分関数が変数分離できる形であるが、yの積分がxに依存しているため、まず、yで積分する。<br>
被積分関数が変数分離できる形であるが、yの積分がxに依存しているため、まず、yで積分する。<br>
<math>
<math>
139行目: 141行目:
\begin{align}
\begin{align}
\int_{0}^{1} x(-e^{x^{2} - 1} + 1) \, dx &= \int_{0}^{1} x \, dx - \int_{0}^{1} xe^{x^{2} - 1} \, dx \\
\int_{0}^{1} x(-e^{x^{2} - 1} + 1) \, dx &= \int_{0}^{1} x \, dx - \int_{0}^{1} xe^{x^{2} - 1} \, dx \\
&= \left [ \frac{1}{2} x^{2} \right ]_{0}^{1} - \left [ \frac{1}{2} e^{x^{2} - 1} \right ]_{0}^{1} \\
&= \left [ \frac{1}{2} x^{2} \right ]_{0}^{1} - \int_{0}^{1} xe^{x^{2} - 1} \, dx \\
&= \left [ \frac{1}{2} x^{2} \right ]_{0}^{1} - \int_{0}^{1} xe^{x^{2} - 1} \, dx \\
&= \frac{1}{2} - \int_{0}^{1} xe^{x^{2} - 1} \, dx
&= \frac{1}{2} - \int_{0}^{1} xe^{x^{2} - 1} \, dx
160行目: 161行目:
<br>
<br>
(2)<br>
(2)<br>
積分領域は下図のようになる。<br>
[[ファイル:Multiple Integrals 2.png|フレームなし|中央]]
<br>
まず、yでの積分がxに依存しているため、yで積分する。<br>
まず、yでの積分がxに依存しているため、yで積分する。<br>
<math>
<math>
\begin{align}
\begin{align}
\int_{0}^{1} int_{x^{2}}^{x} (x + y)^{2} \, dxdy &= \int_{0}^{1} dx \biggl [ \frac{(x + y)^{3}}{3} \biggr]_{x^{2}}^{x} \\
\int_{0}^{1} \int_{x^{2}}^{x} (x + y)^{2} \, dxdy &= \int_{0}^{1} dx \biggl [ \frac{(x + y)^{3}}{3} \biggr]_{x^{2}}^{x} \\
&= \frac{1}{3} \int_{0}^{1} \left \{ 8x^{3}-(x + x^{2})^{3} \right \} \, dx \\
&= \frac{1}{3} \int_{0}^{1} \left \{ 8x^{3}-(x + x^{2})^{3} \right \} \, dx \\
&= \frac{1}{3} \int_{0}^{1} (-x^{6} - 3x^{5} - 3x^{4} + 7x^{3}) \, dx
&= \frac{1}{3} \int_{0}^{1} (-x^{6} - 3x^{5} - 3x^{4} + 7x^{3}) \, dx
207行目: 211行目:
(1)<br>
(1)<br>
与えられた座標系では、積分領域Dは下図左のようにドーナツ型になる。<br>
与えられた座標系では、積分領域Dは下図左のようにドーナツ型になる。<br>
[[ファイル:Multiple Integrals 3.png|フレームなし|中央]]
<br>
<br>
まず、極座標系(r, θ)に座標変換する。<br>
まず、極座標系(r, θ)に座標変換する。<br>
230行目: 235行目:
&= 2 \pi a \left [ - \frac{1}{(r^{2} + a^{2})^{\frac{1}{2}}} \right ]_{R_{1}}^{R_{2}} \\
&= 2 \pi a \left [ - \frac{1}{(r^{2} + a^{2})^{\frac{1}{2}}} \right ]_{R_{1}}^{R_{2}} \\
&= 2 \pi a \left ( \frac{1}{\sqrt{R_{1}^{2} - a^{2}}} - \frac{1}{\sqrt{R_{2}^{2} - a^{2}}} \right )
&= 2 \pi a \left ( \frac{1}{\sqrt{R_{1}^{2} - a^{2}}} - \frac{1}{\sqrt{R_{2}^{2} - a^{2}}} \right )
\end{align}
</math><br>
<br>
(2)<br>
与えられた座標系では、積分領域Dは下図のように半球型になる。<br>
[[ファイル:Multiple Integrals 4.png|フレームなし|中央]]
<br>
そのため、極座標系<math>(r, \theta, \phi)</math> に座標変換する。<br>
<br>
<math>
\begin{align}
\begin{cases}
x = r \sin \theta \cos \phi \\
y = r \sin \theta \sin \phi \\
z = r \cos \theta
\end{cases} \qquad \left ( 0 \leq r \leq a, \, 0 \leq \theta \leq \frac{\pi}{2}, \, 0 \leq \phi \leq 2 \pi \right )
\end{align}
</math><br>
<br>
また、ヤコビアンは、<math>\frac{\partial (x, y, z)}{\partial (r, \theta, \phi)} = r^{2} \sin \theta</math> となる。<br>
<br>
したがって、求める多重積分は次式となる。<br>
<math>
\begin{align}
& \iint_{D} 2z^{3} (2x^{2} - y^{2}) \, dxdydz \\
&= \iint_{D'} 2r^{3} \cos^{3} \theta (2r^{2} \sin^{2} \theta \cos^{2} \phi - r^{2} \sin^{2} \theta \sin^{2} \phi) \, \left | \frac{\partial (x, y, z)}{\partial (r, \theta, \phi)} \right | dr d \theta d \phi \\
&= 2 \int_{0}^{a} dr \int_{0}^{\pi / 2} d \theta \int_{0}^{2 \pi} r^{7} \sin^{3} \theta \cos^{3} \theta (2 \cos^{2} \phi - \sin^{2} \phi) \, d \phi \\
&= 2 \left ( \int_{0}^{a} r^7 dr \, \right ) \left ( \int_{0}^{\pi/2} \sin^{3} \theta \cos^{3} \theta \, d \theta \right ) \left \{ \int_{0}^{2\pi} (2 \cos^{2} \phi - \sin^{2} \phi) \, d \phi \right \} \\
&= \left ( \int_{0}^{a} r^{7} \, dr \right ) \left \{ \int_{0}^{\pi/2} \sin^{3} \theta (1 - \sin^{2} \theta) \cos \theta \, d \theta \right \} \left \{ \int_{0}^{2 \pi} (3 \cos^{2} \phi - 1) \, d \phi \right \} \\
&= \left ( \int_{0}^{a} r^{7} \, dr \right ) \left \{ \int_{0}^{\pi/2} \cos \theta (\sin^{3} \theta - \sin^{5} \theta) \, d \theta \right \} \left \{ \int_{0}^{2\pi} \left ( \frac{3}{2} \cos 2 \phi + \frac{1}{2} \right ) \, d \phi \right \} \\
&= 2 \left [ \frac{r^{8}}{8} \right ]_{0}^{a} \left [ \frac{\sin^{4} \theta}{4} - \frac{\sin^{6} \theta}{6} \right ]_{0}^{\pi/2} \frac{1}{2} \left [ \frac{3 \sin 2 \phi}{2} + \phi \right ]_{0}^{2\pi} \\
&= \frac{a^{8}}{8} \left ( \frac{1}{4} - \frac{1}{6} \right ) 2 \pi \\
&= \frac{\pi a^{8}}{48}
\end{align}
\end{align}
</math><br>
</math><br>
<br><br>
<br><br>
== 2重積分の極座標変換 ==
軸対称や球対称の関数を積分する際に用いられる極座標による積分である。<br>
<math>\int_{- \infty}^{+ \infty} \int_{- \infty}^{+ \infty} {e^{- (x^{2} + y^{2})} \, dx dy} \qquad D = \{ (x, y) \, | \, 0 \le x^{2} + y^{2} \le + \infty, \, - \infty < x < + \infty, \, - \infty < y < + \infty \}</math><br>
<br>
積分範囲の中に円 <math>0 \le x^{2} + y^{2} \le + \infty</math> が含まれている。<br>
このように、円が含まれている時は極座標変換 <math>x = r \cos(\theta), \, y = r \sin(\theta), \quad (0 \le r, \, \, 0 \le \theta \le 2 \pi)</math> とおく。<br>
( <math>r</math> は半径のため必ず <math>0</math> 以上、 <math>\theta</math> は最大でも1周分なので <math>0 \le \theta \le 2 \pi</math> または <math>- \pi \le \theta \le \pi</math> の制約がかかる点に注意する)<br>
<br>
ここで変数変換をおこなったのでヤコビアンを計算して <math>dx dy</math> と <math>dr d \theta</math> の関係式を求める必要がある。<br>
<math>
\begin{align}
J = & \left| \begin{array}{ccc} \frac{\partial x}{\partial r} & \frac{\partial x}{\partial \theta} \\ \frac{\partial y}{\partial r} & \frac{\partial y}{\partial \theta} \end{array} \right| \\
= & \left| \begin{array}{ccc} \cos \theta & - r \sin \theta \\ \sin \theta & r \cos \theta \end{array} \right| \\
= & r \left( \cos^2 \theta + \sin^2 \theta \right) \\
= & r
\end{align}
</math><br>
<br>
したがって、 <math>dx dy = r \ dr d \theta</math> となる。<br>
<br>
積分範囲は <math>0 \le r^2 < \infty, \ \ \ -1 \le r \cos(\theta) \le 1, \ \ \ -1 \le r \sin(\theta) \le 1</math> となり、<br>
<math>r \ge 0</math> のため、 <math>0 \leqq r \leqq \infty, \ \ \ -1 \le \cos(\theta) \le 1, \ \ \ -1 \le \sin(\theta) \le 1</math> となる。<br>
<br>
<math>\cos(\theta) \ge 0</math> かつ <math>\sin(\theta) \ge 0</math> を満たすような <math>\theta</math> は <math>0 \le \theta \le 2 \pi</math> なので、<br>
変換後の積分範囲 <math>D'</math> は <math>D' = \{ (r, \theta) \, | \, 0 \le r \le \infty, \, \, 0 \le \theta \le 2 \pi \}</math> の形に変換でき、2重積分を計算することができる。<br>
<br>
<math>
\begin{align}
\int_{- \infty}^{+ \infty} \int_{- \infty}^{+ \infty} {e^{- (x^{2} + y^{2})} \, dx dy} &= \int_{0}^{2 \pi} \int_{0}^{\infty} {e^{- (r^{2} \cos^{2}(\theta) + r^{2} \cos^{2}(\theta))} \, r dr d \theta} \\
&= \int_{0}^{2 \pi} \int_{0}^{\infty} {e^{- r^{2}} \, r dr d \theta}
\end{align}
</math><br>
<br>
ここで、更に変数変換を行う。<br>
<math>t = r^{2}</math> とおくと、 <math>dt = 2r dr</math> となり、変数 <math>t</math> の積分範囲は、 <math>0 \le t < \infty</math> となる。<br>
<br>
<math>
\begin{align}
\int_{0}^{2 \pi} \int_{0}^{\infty} {e^{- r^{2}} \, r dr d \theta} &= \frac{1}{2} \int_{0}^{2 \pi} \int_{0}^{\infty} {e^{-t} \, dt d \theta} \\
&= \pi \int_{0}^{\infty} {e^{-t} \, dt} \\
&= \pi \Big[ - e^{-t} \Big]_{0}^{\infty} \\
&= \pi \, (0 + 1) \\
&= \pi
\end{align}
</math><br>
<br><br>
== 2重積分の極座標変換 (楕円の場合) ==
領域が円ではなく楕円の場合も、極座標変換して2重積分を行うことができる。<br>
<br>
<math>\iint_D \, dxdy \qquad D = \left\{ (x, y) \ | \ \frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} \le 1 \right\}</math><br>
<br>
領域が楕円の場合、分母にある <math>a^{2}</math> , <math>b^{2}</math> を消すために、極座標変換 <math>x = ar \cos(\theta), \ \ \ y = br \sin(\theta) \quad ( r \ge 0, \ \ 0 \le \theta \le 2 \pi )</math> とおく。<br>
ヤコビアンを計算して、 <math>dx dy</math> と <math>dr d \theta</math> の関係式を求める。<br>
<math>
\begin{align}
J = & \left| \begin{array}{ccc} \frac{\partial x}{\partial r} & \frac{\partial x}{\partial \theta} \\ \frac{\partial y}{\partial r} & \frac{\partial y}{\partial \theta} \end{array} \right| \\
= & \left| \begin{array}{ccc} a \cos \theta & - a r \sin \theta \\ b \sin \theta & b r \cos \theta \end{array} \right| \\
= & \ abr \left( \cos^2 \theta + \sin^2 \theta \right) \\
= & \ abr
\end{align}
</math><br>
<br>
よって、 <math>dxdy = abr \ dr d \theta</math> となる。<br>
<br>
また、積分範囲は <math>0 \le r^{2} < 1, \, \, -1 \le \cos(\theta) \le 1, \, \, -1 \le \sin(\theta) \le 1</math> となるので、<br>
変換後の積分範囲 <math>D'</math> は、 <math>D' = \left\{ (r, \theta) \, | \, 0 \le r < \infty, \, \, 0 \le \theta \le 2 \pi \, \right\}</math> の形にできる。<br>
<br>
<math>
\begin{align}
\iint_D \, dxdy = & \int_{0}^{2 \pi} \int_{0}^{1} abr \, dr d \theta \\
= & ab \int_{0}^{1} {r} \, dr \int_{0}^{2 \pi} \, d \theta \\
= & ab \Big[ \frac{r^{2}}{2} \Big]_{0}^{1} \cdot \Big[ \theta \Big]_{0}^{2 \pi} \\
= & ab \cdot \frac{1}{2} \cdot 2 \pi \\
= & ab \pi
\end{align}
</math><br>
<br><br>


__FORCETOC__
__FORCETOC__
[[カテゴリ:解析学]]
[[カテゴリ:解析学]]